احمد مجد الاسلام كرمانى
145
تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى )
عقيده بسيارى از درباريها اين بود كه خود شاه مرحوم بعد از آنكه اجازه فرمود و كمپانى هم مشغول كار شد بواسطه تجملات زيادى كه آن كمپانى بر خود بسته بود ، رفتهرفته يا از حسد يا از ترس اينكه مبادا نفوذ دولت در انظار مردم كم شود پشيمان شد و خودش تحريك كرد آقايان را كه بر ضد اين امر قيام نمايند ولى اين مطلب چندان با براهين عقليه و شواهد حسيه سازش ندارد ، چه بعد از آنكه امتياز رژى بهم خورد تا مدتها شاه مرحوم بر ضد آن آقايان كار ميكرد و مدتها اوراقى باسم روزنامه غيبى در نكوهش آنها منتشر ميشد كه معلوم بود از دستگاه سلطنت خارج ؛ مىشود بعلاوه فسخ فرمان رژى براى شاه پنج شش كرور تومان تمام شد و مثل ناصر الدين شاه پادشاه ممسكى هرگز حاضر نميشود پنج شش كرور تومان ضرر را متحمل گردد . بعضى ديگر ميگويند رقابت نايب السلطنه با صدر اعظم موجب اين انقلابات شد ، چرا كه واسطه در اتمام امور آقاى صدر اعظم بوده نايب السلطنه بر ضد او اين اسباب چينىها را كرده اين حرف هم به نظر دقت درست نيست ، چرا كه اولا خود نايب السلطنه مبالغى تقديمات از كمپانى گرفته بود و ثانيا نايب السلطنه را به خوبى ميشناسم و عدم لياقت او را در اين گونه موارد كاملا امتحان كردهام بلى نايب السلطنه اگر در امرى مخالف شود منتهى وسيله او رملورزى و سحر است و به قوت دعا و جادو كار مىكند نه به اين وسائل باز جهت سيم بيشتر در ذهن رسوخ مينمايد و آن اين است كه گفتهاند ظل السلطان از عداوتى كه با صدر اعظم و نايب - السلطنه داشت و تازه شاه بتحريك آنها ادارات او را پس گرفته بود و اين كار را هم بدون مشورت و استحضار او كرده بودند ، لهذا او اسبابچينى كرد و اگر اين كمپانى از ملتى ديگر بود ما فورا اين حرف را باور ميكرديم چرا كه ظل - السلطان در دسيسه كارى و اسبابچينى كردن يدى طولى داشت ولى در ماده ملت